فصل اول
برنامهنویس کیست و چه مسیری را گذرانده؟ دادههای جمعیتشناختی، گام اول شناخت ما از زیستبوم برنامهنویسی است. در این بخش در کنار بررسی کلیاتی مانند سن و جنسیت، نگاهی به مسیر تحصیلی و رشد شغلی برنامهنویسان نیز داریم.
زیستبوم برنامهنویسی در یک نگاه
جامعه آماری
نسل Z
٪۵۰
رشته تحصیلی
مهندسی کامپیوتر
٪۲۵
شهر مهاجرپذیر
تهران
٪۲۵
منبع آموزشی
یادگیری حین کار
٪۵۰
منبع خبری
یوتیوب
٪۷۴
جامعه آماری
نسل Z
٪۵۰
رشته تحصیلی
مهندسی کامپیوتر
٪۲۵
شهر مهاجرپذیر
تهران
٪۲۵
منبع آموزشی
یادگیری حین کار
٪۵۰
منبع خبری
یوتیوب
٪۷۴
به اشتراک بگذارید

سؤال نظرسنجی: لطفاً جنسیت خود را انتخاب کنید.
٪۱ شرکتکنندگان گزینه «مایل به پاسخ نیستم» را انتخاب کردند.
یکی از نقاط درخشان جامعه برنامهنویسی مورد بررسی کوئرا، حضور معنادار بانوان است. در یک نمونه جامعه آماری ۱۰۰ نفره، سهم بانوان بیش از ۱۶ نفر است؛ درحالیکه در مقیاس جهانی و طبق آخرین نظرسنجی جهانی و معتبر Stack Overflow در سال ۲۰۲۲، بانوان تنها ۵ نماینده در نمونهای مشابه را دارند.
به اشتراک بگذارید

سوال نظرسنجی: لطفاً سن خود را وارد کنید؟ (کاربر عدد دقیق را وارد میکند)
ساختار کلی جامعه برنامهنویسی همچنان در دست متولدین دهه ۷۰ به بعد است. اما شیب تند ریزش فراوانی پس از ۳۰ سالگی نیز قابلتأمل است؛ بهطوریکه تعداد افرادی که در دهه ۲۰ زندگی خود هستند، بیش از ۳ برابر افراد بین ۳۰ تا ۴۰ سال است.
متولدین دهه ۷۰ به بعد
٪۹۰
برنامهنویسان کمتر از ۳۵ سال در آمار جهانی Stack Overflow
٪۵۰

نسل Z کجاست؟
حفظ سهم بالای ۵۰ درصد نسل Z در دو سال پیاپی پیام مهمی دارد. زیستبوم برنامهنویسی ایران جوان و درحالرشد است؛ درحالیکه در آمار جهانی نسل Z چیزی در حدود یکپنجم جامعه برنامهنویسی را تشکیل میدهند. قله نمودار توزیع سنی در آمار موردبررسی نیز دقیقاً روی سنین ۲۰، ۲۱ و ۲۲ قرار دارد که منطبق با دوران دانشجویی است.
به اشتراک بگذارید

سؤال نظرسنجی: چند سال تجربه کاری حرفهای در حوزه برنامهنویسی دارید؟
بیش از نیمی از شرکتکنندگان در نظرسنجی کوئرا (۵۴٪)، کمتر از ۳ سال سابقه برنامهنویسی دارد و در دسته تازهکارها قرار میگیرند. در مقابل، ۴۶ درصد باقیمانده را افراد حرفهای تشکیل میدهند که در میان این گروه، کسانی که بین ۳ تا ۵ سال سابقه کار دارند بیشترین فراوانی را به خود اختصاص دادهاند؛ بهطوریکه این گروه خاص کمی بیش از یکچهارم کل جمعیت جامعه آماری را شامل میشوند.

آمار منتشرشده Stack Overflow بر مبنای ۸۷ درصد جامعه آماری موردبررسی است.
مقایسه با آمار جهانی، بهوضوح تفاوت فاز بلوغ را نشان میدهد؛ بهطوریکه در جامعه آماری موردبررسی کوئرا، از هر ۱۵ نفر فقط ۱ نفر بیش از ۱۰ سال تجربه کار حرفهای در برنامهنویسی دارد (۷٪)؛ اما در آمار جهانی بیش از نیمی از افراد (۵۲٪) به چنین تجربهای رسیدهاند.
به اشتراک بگذارید

سؤال نظرسنجی: وضعیت تحصیلی فعلی یا آخرین مدرک تحصیلی خود را انتخاب کنید.
حدوداً نیمی از جامعه موردبررسی، حداقل فارغالتحصیل یا دانشجوی کارشناسی هستند و اگر افراد کمتر از ۱۸ سال را از این جامعه آماری کم کنیم؛ از هر ۵ نفر، دستکم ۳ نفر فارغالتحصیل یا دانشجوی کارشناسی هستند.
با کمی تقریب میتوان گفت از یک کلاس ۴۰ نفره در دوره کارشناسی، تنها ۹ نفر وارد دوره کارشناسیارشد شدهاند و فقط ۱ نفر پا به دوره دکتری گذاشته است.
به اشتراک بگذارید

سؤال نظرسنجی: رشته تحصیلی خود در دانشگاه را انتخاب کنید.
این سؤال فقط از افرادی که در سؤال سطح تحصیلات گزینههای «کاردانی»، «کارشناسی»، «کارشناسیارشد» و «دکتری و بالاتر» را انتخاب کردند پرسیده شد.
در جامعه آماری مورد بررسی، بهازای هر ۱ نفری که علوم کامپیوتر خوانده، تقریباً ۷ نفر مهندسی کامپیوتر خواندهاند. چنین آماری نشان میدهد که ذهنیت مهندسی، زبان مشترک برنامهنویسان است؛ بهطوریکه از هر ۵ شخص دارای تحصیلات آکادمیک، ۴ نفر در رشتههای مهندسی تحصیل کردهاند. این یعنی رویکرد حل مسئله در جامعه برنامهنویسی، ساختاریافته، ریاضیوار و مهندسی است.
به اشتراک بگذارید

سؤال نظرسنجی: فارغالتحصیل یا مشغول به تحصیل در کدام دانشگاه هستید؟
این سؤال فقط از افرادی که در سؤال سطح تحصیلات گزینههای «کاردانی»، «کارشناسی»، «کارشناسیارشد» و «دکتری و بالاتر» را انتخاب کردند پرسیده شد.
در یک تیم برنامهنویسی ۸ نفره، ۵ نفر در دانشگاه دولتی، ۲ نفر در دانشگاه آزاد و ۱ نفر هم در سایر دانشگاهها تحصیل کردهاند.
حضور پررنگ فارغالتحصیلان دانشگاههای دولتی، نشانهای از حضور «نخبگان آکادمیک» در جامعه برنامهنویسی است؛ یعنی بدنه برنامهنویسی حرفهای ایران، همچنان از فیلتر کنکور و دانشگاههای تراز اول عبور میکند.
جمعبندی مسیر تحصیلی
دادهها نشان میدهند که مسیر ورود به بازار کار حرفهای همچنان از دانشگاه میگذرد؛ بهطوریکه بیش از یکچهارم جامعه آماری موردبررسی «مهندس کامپیوتر تحصیلکرده کارشناسی دانشگاههای دولتی» هستند. همچنین تفاوت چشمگیر و چندانی میان تازهکار یا حرفهای بودن در مسیر تحصیلی وجود ندارد.
کارفرمایان با نیروی کاری مواجهاند که پایههای نظری قوی دارد، اما ممکن است نیازمند آموزشهای مهارتی برای انطباق با نیازهای بازار کار باشد.
به اشتراک بگذارید

سؤال نظرسنجی: محل سکونت فعلی شما کجاست؟
در حدود یکسوم جامعه آماری موردبررسی متولد تهران هستند؛ اما نزدیک به نیمی از آنها ساکن تهران هستند.
بیش از یکسوم از ساکنین فعلی تهران در جامعه موردبررسی، متولدین سایر استانها هستند که برای کار، تحصیل یا سایر دلایل به پایتخت مهاجرت کردهاند. بر این اساس، حدود ۲۵٪ از برنامهنویسانی که متولد تهران نیستند، تهران را بهعنوان مقصد مهاجرت خود انتخاب کردهاند. چنین عددی نشاندهنده مرکزگرایی اقتصاد دیجیتال در کشور است. استانهای اصفهان، خراسان رضوی و مازندران نیز در صدر نرخ مهاجرت به تهران قرار دارند.
بیش از نیمی از حرفهایها یعنی چیزی در حدود یکچهارم کل جامعه آماری موردبررسی، ساکن تهران هستند و تهران تنها استانی است که تعداد حرفهایهای بیشتری نسبت به تازهکارها دارد.
بهطورکلی شاهد نرخ مهاجرت ۲۶ درصدی از استان محل تولد در میان جامعه آماری موردبررسی هستیم.
استان البرز تنها استان دیگری است که الگوی مهاجرتپذیری مثبت و مشابه تهران دارد؛ یعنی تعداد افراد ساکن این استان بیشتر از تعداد افراد متولد این استان است، بهطوریکه بیش از نیمی از افراد ساکن استان البرز در جامعه آماری موردبررسی، متولد سایر استانها هستند.
استانهای خراسانرضوی، اصفهان، فارس و آذربایجانشرقی نیز بهعنوان قطبهای صنعتی و دانشگاهی کشور بهطور میانگین تقریباً با نرخ مهاجرت ۲۵ درصدی متخصصان خود مواجه هستند. برخی استانهایی مانند چهارمحالوبختیاری، همدان و سمنان نیز با بیش از ۶۰ درصد در صدر فهرست مهاجرت استانی قرار دارند.
به اشتراک بگذارید

سؤال نظرسنجی: کدام منابع آموزشی بیشترین تأثیر را در مسیر یادگیری برنامهنویسی شما داشتهاند؟
در این سوال امکان انتخاب چند گزینه وجود داشت.
تقریباً نیمی از جامعه موردبررسی، اصلیترین منبع آموزشی خود را «یادگیری حین کار» عنوان کردهاند؛ درحالیکه سال ۱۴۰۳ تنها یکسوم چنین اظهارنظری داشتند.
یوتیوب نیز دیگر مرجع اصلی نیست. سال ۱۴۰۳ یوتیوب با ۵۰ درصد محبوبترین منبع آموزشی بود؛ اما سال ۱۴۰۴ به اولویت سوم و انتخاب ۴۲ درصد افراد تبدیل شده است. از طرفی حدوداً یکسوم افراد نیز از هوش مصنوعی برای یادگیری مفاهیم جدید استفاده میکنند که یک تغییر پارادایم بزرگ در یادگیری نسبت به سالهای گذشته است.
بهطورکلی حرفهایها مستندات رسمی و دورههای آنلاین خارجی را ترجیح میدهند؛ درحالیکه تازهکارها ترجیحات متفاوتی دارند و هوش مصنوعی و دورههای آنلاین داخلی را منابع بهتری برای یادگیری خود میدانند.
به اشتراک بگذارید

سؤال نظرسنجی: با استفاده از چه منابعی دانش برنامهنویسی خود را بهروز نگه میدارید و از روندهای جدید فناوری مطلع میشوید؟
در این سوال امکان انتخاب چند گزینه وجود داشت.
بهطورکلی الگوی مصرف اطلاعات به سمت کوتاهتر و اجتماعی شدن رفته است. امروزه اخبار فناوری کمتر جستوجو میشوند و بیشتر در حین اسکرولکردن کشف میشوند.
یوتیوب همچنان محبوبترین منبع بیش از دوسوم افراد برای پیگیری اخبار فناوری و ترندهای جدید است. گیتهاب نیز کماکان مرجعیت خود را حفظ کرده و مانند سال ۱۴۰۳، سال ۱۴۰۴ نیز یکسوم افراد از گیتهاب برای بهروز ماندن دانش خود استفاده میکند. اما تقریباً نیمی از شرکتکنندگان در نظرسنجی سال ۱۴۰۴ کوئرا برای بهروز ماندن و پیگیری ترندها، از شبکههای اجتماعی استفاده میکنند.
حرفهایها علاقه بیشتری به بسترهای محتوای متنی مانند گیتهاب و مقالات آکادمیک برای پیگیری اخبار و ترندهای فناوری دارند؛ درحالیکه تازهکارها بسترهای محتوای تصویری مانند یوتیوب و شبکههای اجتماعی را ترجیح میدهند.
به اشتراک بگذارید
آینده، همین امروز ساخته میشود؛ آیندهای که نه در انتظار فردا، بلکه در تصمیمها، تمرینها و تجربههای امروز ساخته میشود. اما ساخت این آینده نیازمند محیطی الهامبخش، امن و پیشبرنده است؛ محیطی که نوجوان بتواند در آن نهتنها مهارت بیاموزد، بلکه جهان پیرامونش را با نگاهی خلاق، نقادانه و مسئولانه بازتعریف کند.فضایی که خطا را بخشی از یادگیری بداند، پرسش را تشویق کند و امکان تجربهکردن را به رسمیت بشناسد.در چنین بستری، نسلی فناور، خودآگاه و جستوجوگر پرورش مییابد؛ نسلی که میان مهارتهای فنی، دغدغههای انسانی و رؤیای ساختن، مسیر شخصی خود را میآفریند و از تقلید صرف فاصله میگیرد.نسلی که فناوری را نه فقط ابزار، بلکه زبان حل مسئله و کنش اجتماعی میبیند.در همراهی با این نسل نو، در این سالها بارها دیدهایم که بخشی از دانشآموزان مستعد به مسیرهای فنی و مهندسی گرایش پیدا میکنند و بخشی دیگر به حوزههای میانرشتهای؛ جایی که فناوری با خلاقیت، هنر، علوم انسانی و مسئولیت اجتماعی پیوند میخورد. این انتخابها تصادفی نیست؛ بلکه نشانه تغییر الگوهای فکری و حرفهای در نسل جدید برنامهنویسان است؛ نسلی که بهدنبال معنا، اثرگذاری و ساختن آیندهای انسانیتر در دل فناوری است.

طاها عزتی
مدیرعامل جونیورا
پاییز و زمستان ۱۴۰۴
تمامی حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به کوئرا میباشد.